PAPA test predstavlja zlatni standard u preventivnoj ginekologiji i najefikasnije sredstvo za rano otkrivanje premalignih i malignih promjena na grliću materice. Iako sama procedura traje svega nekoliko minuta i potpuno je bezbolna, iščekivanje rezultata često izaziva anksioznost kod pacijentkinja. Razumijevanje procesa, pravilna priprema i poznavanje terminologije koju ginekolozi koriste u nalazima ključni su koraci u preuzimanju odgovornosti za sopstveno reproduktivno zdravlje. Pravovremeni skrining omogućava izlječenje u skoro 100% slučajeva ukoliko se promjene uoče u ranoj fazi.
Sadržaj:
Šta je PAPA test i zašto je neophodan?
PAPA test (Papanikolau test) je citološka metoda analize ćelija uzetih sa grlića materice i iz cervikalnog kanala. Njegova primarna svrha nije samo detekcija karcinoma, već otkrivanje abnormalnih ćelija koje bi, ako se ne liječe, mogle prerasti u kancerogeno stanje. Ovaj pregled je od presudnog značaja jer rak grlića materice u svojim ranim fazama najčešće ne pokazuje nikakve simptome.
Redovnim odlaskom na kontrole, ljekari mogu pratiti promjene uzrokovane HPV virusom (Humani papiloma virus), koji je glavni uzročnik većine displazija. Pored tumorskih promjena, test može ukazati i na prisustvo upala, infekcija ili hormonskog disbalansa, što ga čini sveobuhvatnim alatom u očuvanju zdravlja žene. Važno je naglasiti da abnormalan nalaz ne znači odmah dijagnozu raka, već signal ginekologu da je potreban detaljniji nadzor ili dodatna dijagnostika poput kolposkopije.
Kako se pravilno pripremiti za PAPA test?
Da bi rezultati bili što precizniji i kako bi se izbjeglo ponavljanje testa zbog neadekvatnog uzorka, neophodna je adekvatna priprema pacijentkinje. Najbolje vrijeme za obavljanje pregleda je sredina menstrualnog ciklusa, odnosno između 10. i 20. dana nakon prvog dana posljednje menstruacije. Veoma je važno da se test ne radi tokom menstrualnog krvarenja jer prisustvo krvi može maskirati abnormalne ćelije.
Najmanje 48 sati prije pregleda preporučuje se izbjegavanje seksualnih odnosa, upotreba vaginaleta, krema, pjena ili bilo kakvih ispiranja vagine. Ovi faktori mogu isprati ili promijeniti izgled ćelija, što otežava citolozima da daju tačnu dijagnozu. Takođe, ukoliko postoji akutna upala praćena pojačanim sekretom i svrabom, savjetuje se prvo liječenje infekcije, pa tek onda uzimanje brisa, kako bi se izbjegli rezultati zamagljeni upalnim procesima koji ometaju jasnu sliku nalaza.
Kako izgleda postupak uzimanja uzorka?
Sam postupak je brz, jednostavan i obično se izvodi tokom redovnog ginekološkog pregleda. Pacijentkinja se postavlja u ginekološki položaj, a ljekar koristi spekulum kako bi nježno raširio zidove vagine i vizualizovao grlić materice. Uzimanje ćelija se vrši pomoću drvene špatule ili specijalne četkice (cytobrush). Uzorak se uzima sa tri mjesta: iz zadnjeg svoda vagine, sa spoljašnje površine grlića (egzocerviks) i iz unutrašnjosti kanala (endocerviks).
Cijeli proces traje manje od minuta i može uzrokovati blag, kratkotrajan osjećaj pritiska. Nakon uzimanja, ćelije se nanose na staklo i fiksiraju ili se stavljaju u posebnu tečnost (LBC – Liquid Based Cytology). Nakon procedure, sasvim je normalno primijetiti oskudno tačkasto krvarenje koje prestaje u roku od nekoliko sati. Dobijeni uzorak se šalje u laboratoriju gdje citolog pod mikroskopom analizira morfologiju ćelija i traži bilo kakve nepravilnosti koje odstupaju od zdravog tkiva.
Tumačenje nalaza: Bethesda klasifikacije?
Savremena medicina koristi Bethesda sistem za izvještavanje o nalazima, koji je standardizovan širom svijeta. Nalaz može biti uredan (NILM), što znači da nema intraepitelnih lezija ili maligniteta. Međutim, ako se uoče promjene, one se kategorišu prema stepenu ozbiljnosti. ASCUS označava atipične skvamozne ćelije neodređenog značaja i često je uzrokovan upalom, ali zahtijeva oprez. CIN 1 (L-SIL) predstavlja promjene niskog stepena koje se često povuku same uz jačanje imuniteta, dok CIN 2 i CIN 3 (H-SIL) ukazuju na promjene visokog stepena koje zahtijevaju dalju dijagnostiku, najčešće biopsiju ili eksciziju (LLETZ/konizacija). Ukoliko vaš nalaz pokazuje bilo koju od ovih skraćenica, važno je ostati smiren i konsultovati se sa ljekarom. Mnoge promjene su reverzibilne ili se lako rješavaju malim intervencijama.
Koliko često treba raditi PAPA test?
Preporuke o učestalosti PAPA testa zavise od starosne dobi, prethodnih nalaza i faktora rizika. Generalni savjet za polno aktivne žene je da se prvi test uradi ubrzo nakon prvog odnosa, a najkasnije u 21. godini života. Ako su rezultati uzastopno uredni, test se obično ponavlja jednom godišnje ili jednom u tri godine, zavisno od nacionalnog protokola i procjene ginekologa.
Kod žena starijih od 30 godina, često se preporučuje kombinacija PAPA testa i HPV tipizacije (ko-testiranje). Ukoliko su oba nalaza negativna, interval između pregleda se može produžiti, ali redovni godišnji ginekološki pregledi i dalje ostaju obavezni zbog kontrole jajnika i materice putem ultrazvuka. Pacijentkinje koje su ranije imale abnormalne nalaze ili su pod tretmanom zbog CIN promjena, testiranja obavljaju češće, prema individualnom planu koji odredi ljekar, kako bi se osiguralo da se promjene ne vraćaju.
Česta pitanja (FAQ)
1. Da li se PAPA test može raditi tokom trudnoće?
Da, PAPA test je potpuno bezbjedan u trudnoći i često je dio standardnog prvog pregleda ukoliko žena nije radila test u skorije vrijeme. On ne utiče na razvoj ploda niti na tok trudnoće.
2. Da li se može raditi PAPA test odmah nakon menstruacije?
Preporučuje se sačekati barem 2-3 dana nakon potpunog prestanka krvarenja kako bi uzorak bio čist i bez tragova krvi koji mogu ometati analizu.
3. Šta ako mi je nalaz “abnormalan”?
Abnormalan nalaz ne znači nužno rak. To je samo indikacija da su ćelije promijenjene, najčešće uslijed upale ili prisustva HPV-a. Vaš ginekolog će vas uputiti na dalje korake, poput ponavljanja testa ili kolposkopije.
4. Koliko se čeka na rezultate PAPA testa?
U prosjeku se na rezultate čeka od 3 do 10 radnih dana, zavisno od laboratorije i hitnosti slučaja.
